پرسش و پاسخ ارتكاب عمل مجرمانه شبه عمد

[Faranak-Amini]

معمولا در اخبار حوادث روزنامه*ها و یا برخی از آرایی كه از طرف دادگاه*های جزایی صادر می*شود به عبارت ارتكاب عمل شبه عمد توسط مجرم، اشاره می*شود. از نظر قانونی چه اعمالی شبه عمد محسوب شده و اصولا مصادیق شبه*عمد شامل چه مواردی است؟

 

[حامد عظیمی]

معمولا در اخبار حوادث روزنامه*ها و یا برخی از آرایی كه از طرف دادگاه*های جزایی صادر می*شود به عبارت ارتكاب عمل شبه عمد توسط مجرم، اشاره می*شود. از نظر قانونی چه اعمالی شبه عمد محسوب شده و اصولا مصادیق شبه*عمد شامل چه مواردی است؟

معمولا در اخبار حوادث روزنامه*ها و یا برخی از آرایی كه از طرف دادگاه*های جزایی صادر می*شود به عبارت ارتكاب عمل شبه عمد توسط مجرم، اشاره می*شود. از نظر قانونی چه اعمالی شبه عمد محسوب شده و اصولا مصادیق شبه*عمد شامل چه مواردی است؟ براساس مفاد تبصره 3 از ماده 295 قانون مجازات اسلامی، هرگاه بر آشوبی احتیاطی یا بی*مبالاتی یا عدم مهارت یا عدم رعایت مقررات مربوط به امری، قتل یا ضرب یا جرح واقع شود، به نحوی كه اگر آن مقررات رعایت می*شد، حادثه*ای اتفاق نمی*افتاد، قتل یا ضرب یا جرح در حكم شبه عمد خواهد بود. قانونگذار در تبصره مذكور در واقع به دو نكته مهم اشاره نموده است، یكی مصادیق تقصیر و دیگری تعریف عمل شبه عمد با توجه به ابتدای تبصره فوق*الذكر و همچنین تبصره ماده 336 قانون مجازات اسلامی ، مصادق تقصیر عبارتند از: بی*احتیاطی، بی*مبالاتی، عدم مهارت و عدم رعایت مقررات دولتی اما تقصیر در لغت به معنای خودداری از انجام عملی كه شخصی ملزم به انجام دادن آن است یا ارتكاب عملی كه شخص از انجام دادن آن منع شده است. در این خصوص ماده 953 قانون مدنی نیز، قسمت اول عبارت فوق را تفریط و قسمت دوم آن را تعدی نامیده است و تقصیر را اعم از تعدی و تفریط می*داند اما نكته دوم از تبصره 3 ماده 295 قانون مجازات اسلامی كه در برخی دیگر از مواد قانون مزبور ازجمله بند ب ماده 295 و مواد 328 و 329 نیز به آن اشاره شده است تعریف عمل شبه عمدی باشد. با توجه به مواد فوق*الذكر می*توان عمل شبه عمد را چنین تعریف نمود: ارتكاب هر عملی كه موجب وقوع قتل یا صدمه به دیگری می*گردد، بدون آنكه مرتكب، قصد نتیجه حاصل شده را داشته باشد و همچنین عمل ارتكابی نیز نوعا سبب چنین نتیجه*ای نمی*گردد. به عنوان مثال، چنانچه كسی به دیگری صدمه*ای وارد كند یا كسی را پرت كند و آن شخص كشته یا مجروح گردد، در صورتی كه ثابت شود مرتكب نه قصد جنایت داشته و نه كاری را كه قصد نموده، نوعا سبب جنایت باشد، عمل ارتكابی وی شبه عمد نامیده می*شود.بدیهی است آنچه كه در جریان رسیدگی به چنین حوادثی از اهمیت بسزایی برخوردار است، چگونگی اثبات حادثه شبه عمد می*باشد كه بحث آن از حوصله این نوشتار خارج است. در نهایت قانونگذار، مرتكب عمل شبه عمد را به پرداخت دیه محكوم می*نماید كه براساس مفاد بند ب و تبصره ماده 302 قانون مجازات اسلامی، دیه عمل شبه عمد ظرف مدت دو سال می*بایست پرداخته شود.(محمدرضا اسدی ؛ تهران امروز)