پرسش و پاسخ فاعل معنوی و تفاوت آن با سبب و معاون جرم

[Faranak-Amini]

سلام لطفا تفاوت فاعل معنوی را با سبب ومعاون جرم بفرمایید.ونیز بفرمایید این واژه از حقوق کدام کشور وارد حقوق ایران شده است؟ باجزیل امتنان

 

[حامد عظیمی]

سلام لطفا تفاوت فاعل معنوی را با سبب ومعاون جرم بفرمایید.ونیز بفرمایید این واژه از حقوق کدام کشور وارد حقوق ایران شده است؟ باجزیل امتنان

« فاعل معنوی » یـكــی از اصطلاحات حقوق كیفری است كه حقوق آلمان آن را در كنار معاون جـــرم مـطــرح كــرده اســت و بــه شـخـصـی گـفـتـه مـی*شود كه فرد غیرمسئولی را وادار به ارتكاب جرم می*كند؛ به گونه*ای كه مباشر جرم نقش وسیله را دارد. در كشور ما نیز تبصره*های 2 و 1ماده 211 قانون مجازات اسلامی را می*توان از مصادیق فاعل معنوی دانست. تبصره 1 بیان می*دارد: اگر اكراه *شـونـده طفل غیرممیز یا مجنون باشد، فقط اكراه*كننده محكوم به قصاص می*شود. تبصره 2 هم آمده است: اگر اكراه* شونده طفل ممیز باشد قصاص نمی*شود؛ بلكه عاقله*اش دیه را می*پردازند و اكراه*كننده به حبس ابد محكوم می*شود. *در اینجا اكراه*كننده فاعل غیرمباشر یا همان فاعل معنوی است؛ هرچند كه در عملیات مادی جرم شركت نداشته است؛ اما چون جرم با اكراه یا دستور او بوده، گویا خود عنصر مادی را نیز انجام داده است و وقوع نتیجه مجرمانه منتسب به فعل و اراده او است. *تسبیب نیز در حقوق ما یكی از مصادیق فاعل معنوی است و عرف هم به جهت اقوی بودن سبب از مباشر، نتیجه مجرمانه را به او نسبت می*دهد و نقش مباشر یا فاعل مستقیم را نادیده می*گیرد. به نظر برخی از استادان حقوق فاعل معنوی كسی است كه جرم به حساب او و به نفع او انجام می*شود و در واقع اوست كه خواستار وقوع نتیجه مجرمانه است و از نظر منطقی اوست كه رابطه سببیت بین فعل مباشر و نتیجه مجرمانه را برقرار می*كند؛ مانند اكراه و آمر و مأمور. *فاعل معنوی در شروع به جرم نیز متصور است. ماده 504 قانون مجازات اسلامی را می*توان یكی از مصادیق فاعل معنوی دانست. مطابق این ماده كسی كه نیروهای مسلح را به فرار یا نافرمانی به قصد براندازی حكومت تحریك كند، هرچند اقدامات او مؤثر واقع نشود، به 6 ماه تا 3 سال حبس محكوم می**شود. در این ماده هرچند نتیجه خواسته شده واقع نشده؛ اما چون فرد خواستار وقوع آن بوده، قانون*گذار او را مستوجب مجازات دانسته است. مواد 512 و621 قانون مجازات اسلامی را نیز می*توان از مصادیق فاعل معنوی دانست. تفاوت معاون با فاعل معنوی در این است كه معاون نقش تبعی و فرعی دارد؛ اما فاعل معنوی نقش اولیه و مهم*تر از مباشر را دارد و رابطه سببیت هم برقرار است. احراز رابطه سببیت بین نتیجه مجرمانه و فاعل معنوی لازم است؛ همان*گونه كه احراز انتساب نتیجه در مباشر و فاعل مستقیم نیز ضرورت دارد. *بنابراین با توجه به اقوی بودن فاعل معنوی باید مجازات مباشر جرم برای او منظور شود؛ هر چند كه او در عنصر مادی جرم شركت نداشته است؛ زیرا او خواهان نتیجه بوده و نتیجه هم به او منتسب است.(علیرضا سعید ـ دادیار دادسرای امور اقتصادی تهران )