1. Farzaneh-Kamran
    محیط زیست طبیعی به آن بخش از محیط زیست اطلاق می گردد که از موهبت های خدادادی بوده و بشر در تشکیل آنها نقشی ندارد و شامل جنگل ها، مراتع، کوه ها، دشت ها، رودخانه ها، دریاها، باتلاق ها، چشم اندازها و ... می شود.عوامل تشکیل دهنده محیط زیست طبیعی، عوامل جاندار و عوامل بی جان می باشند. از منظر انسان محوری، نگاه انسان به محیط زیست صرفا از جنبه فایده و نقشی که محیط زیست برای ترضیه نیازهای انسان ایفا می کند، ارزیابی می شود به عبارتی دیگر استفاده از منابع طبیعی برای رفع نیازها و بهره وری اقتصادی از محیط زیست مورد نظر است. در روی کرد زیست محوری وضعیت کاملا متفاوت می باشد به این معنا که محیط زیست نقش و جایگاه والایی دارد و احترام به آن فی حد ذاته به خاطر خود محیط زیست است. ( رمضانی قوام آبادی، 1388 ، صص 13 و 14 ) براساس ماده 2 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 ، هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد، جرم محسوب می شود . بنابراین جرم زیست محیطی هر نوع فعل یا ترک فعلی است که باعث ورود آسیب و صدمه شدید به محیط زیست و به خطر افتادن جدی زندگی و سلامت بشر شود. در نظام کیفری ایران در خصوص محیط زیست جرم انگاری هایی در قانون مجازات اسلامی و در قوانین پراکنده منعکس شده است. در قانون مجازات اسلامی، قانون گذار ماده ای عام و کلی در این مورد وضع کرده است که می توان آن را ناظر به جرائم زیست محیطی در مفهوم عام دانست. که به موجب ماده 688 اين قانون، هر اقدامیکه تهدید علیه بهداشت عمومی شناخته شود از قبیل آلوده کردن آب آشامیدنی یا توزیع آب آشامیدنی آلوده، دفع غیربهداشتی فضولات انسانی و مواد زائد، ریختن مواد مسموم کننده در رودخانهها، زباله در خیابان ها و کشتار غیر مجاز دام، استفاده غیر مجاز فاضلاب خام یا پس آب تصفیه خانه های فاضلاب برای مصارف کشاورزی ممنوع می باشد و مرتکبین چنانچه طبق قوانین خاص مشمول مجازات شدیدتری نباشند به حبس تا یک سال محکوم خواهند شد. چنانچه ملاحظه می شود در صدر ماده، قانون گذار از واژه "تهدید علیه بهداشت عمومی" استفاده نموده و این تردید را در ذهن ایجاد می کند که ماده مذکور ناظر به جرائم زیستمحیطی نمی باشد. با مراجعه به تبصره 1 همان ماده اصلاحی سال 1376 ، ابهام وارده رفع می شود زیرا در این تبصره تهدید علیه بهداشت عمومی و آلودگی محیط زیست در کنار هم آمده و در واقع این دو مفهوم را می توان مترادف یکدیگر تلقی نمود. بی شک مصادیق آلودگی محیط زیست یا تهدید علیه بهداشت عمومی حصری نیست و جنبه تمثیلی دارد که در تبصره 1 ماده مذکور، تشخیص آن حسب مورد بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان محیط زیست و سازمان دامپزشکی خواهد بود. لازم به ذکر است قانون گذار در تبصره 2 همين ماده آلودگی محیط زیست را نیز تعریف نموده است. از سوی دیگر در قوانین متفرقه و به صورت خاص جرم انگاری هایی نیز صورت گرفته است. برای نمونه می توان به آتش زدن اموال و منابع طبیعی موضوع ماده 675 قانون مجازات اسلامی، تخریب منابع طبیعی موضوع مواد 42 تا 47 قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل ها و مراتع مصوب 1346، آلودگی آب موضوع ماده 11 قانون طرز جلوگیری از بیماری های آمیزشی و بیماری های واگیردار مصوب 1320 و ماده 60 قانون آب و نحوه ملی شدن آب مصوب 1347، آلودگی هوا موضوع ماده 2 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب 1374 و آیین نامه اجرائی تبصره 6 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا و مصوبه مورخ 21 آذرماه 1369 هیأت وزیران راجع به آلودگی هوا و همچنین قانون نفت مصوب 1366، آلودگی خاک موضوع ماده 9 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و تبصره آن و ماده 11 قانون اراضی مستحدث ساحل مصوب 1354، آلودگی شیمیایی و هسته ای موضوع مواد 18 و 19 قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 1368 و بند 4 ماده 2 قانون تأسیس سازمان انرژی اتمی ایران و ماده 6 9 قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب 1372 و ماده 10 آیین نامه بهداشت محیط مصوب 1371 اشاره نمود که بر وسعت جرائم حوزه زیست محیطی افزوده است.
    از زوایای گوناگونی می توان جرائم زیست محیطی را مورد موشکافی قرار داد. یکی از ویژگی های جرائم زیست محیطی به مخاطره انداختن سلامت و زندگی بشر است که از این منظر می توان آنها را در طبقه بندی جرائم علیه اشخاص و یا علیه تمامیت جسمانی قرار داد . صدمه شدید به محیط زیست و در نتیجه تخریب اموال عمومی و خصوصی از دیگر خصایص این نوع جرائم است که از این نگاه می توان آنها را، از بعد جرائم علیه اموال و یا علیه مالکیت مورد مطالعه قرار داد . از دیگر خصوصیات جرائم زیست محیطی آثار و پیامدهای آن است، زیرا، این جرائم، دارای آثار نامطلوب روحی و روانی در جامعه بوده و به عبارت دیگر، بدون اینکه هدفشان آسیب رساندن به فرد خاصی باشد، تمامی موجودات و از جمله انسان را تحت تأثیر منفی خود قرار می دهد، بنابراین، می توان، آنها را، در طبقه بندی جرائم علیه آسایش عمومی قرار داد . به هر حال صرف نظر از اینکه به جرائم زیست محیطی با چه دیدی نگریسته شود، می توان آنها را در دو دسته جرائم ارتکابی نسبت به عناصر جاندار محیط زیست و جرائم ارتکابی نسبت به عناصر بی جان محیط زیست، تقسیم بندی نمود.

    نويسندگان : رزاق خوشياري حاجي بابا ، علي مجدي
    فصلنامه حقوق پزشکي / سال هفتم / شماره 26 / پايز 1392

دیدگاه

برای درج دیدگاه، ثبت نام کنید و یا اگر عضو هستید، وارد شوید!