رد اعلامیه
مطالبی پیرامون پروسه گرفتن پذیرش از دانشگاه های آمریکایی برای ادامه تحصیل حقوقی، گرفتن ویزا، تحصیل، آزمون های حقوقی مثل وکالت، و زندگی دانشجویی در آمریکا! (بیشتر بدانید!)

تحصیل مال غیر با استفاده متقلبانه از رایانه‌( کلاهبرداری رایانه ای)

  1. Bahare Keykhaey
    كلاهبرداری كامپیوتری (رایانه‌ای)

    نویسنده: دكتر ایرج گلدوزیان ـ استاد دانشگاه

    «تحصیل مال غیر با استفاده متقلبانه از رایانه‌»

    كلاهبرداری رایانه‌ای‌، كلاهبرداری اینترنتی یا كلاهبرداری آن‌لاین اصطلاحات رایجی است كه به‌حكم قانون می‌تواند از جرائم در حكم كلاهبرداری تلقی شود.

    باب چهارم قانون تجارت الكترونیكی مصوب ۱۷ دیماه ۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی تحت‌عنوان جرایم و مجازات هاست كه مبحث اول آن به كلاهبرداری كامپیوتری ضمن ماده ۶۷ و مبحث دوم آن‌به جعل كامپیوتری ضمن ماده ۶۸ قانون مزبور اختصاص دارد. در واقع‌، ضرورت اجتناب‌ناپذیر استفاده‌از كامپیوتر در امور و امكان سوء استفاده از آن كه از موارد بحران مهم در عصر دیجیتال است‌، قانونگذاررا به عكس‌العمل قانونی واداشت‌.

    با پیشرفت تكنولوژی‌، راههای ارتكاب جرائم علیه تمامیت جسمانی چون قتل و سایر صدمات‌بدنی و صدمات معنوی مانند افتراء و نشر اكاذیب و جرائم بر ضد اموال و مالكیت مانند تخریب وكلاهبرداری و سرقت و جرائم بر ضدّ امنیت و آسایش عمومی از قبیل تروریسم و جعل‌، بسیار فنی‌تر وظریف‌تر شده است و پیشگیری از بروز آنها یا كشف جرم و تعقیب و محاكمه و اعمال حكم محكومیت‌،به تدریج با دشواری‌های بیشتری مواجه می‌گردد.

    در صورتیكه تحصیل مال غیر با استفاده از روش متقلبانه توسط كامپیوتر انجام شود به حكم قانون‌می‌تواند از جرائم در حكم كلاهبردرای تلقّی شود، زیرا زیاندیده اصولاً، اموال خود را به كلاهبردارتسلیم نمی‌كند بلكه در بیشتر موارد از حساب او، سوءاستفاده به عمل آمده و بدهكار می‌شود و یا ازحساب مربوط به نحو متقلبانه و برخلاف رضایت و اطلاع ذینفع برداشت می‌شود.

    در كلاهبرداری‌، عملیات متقلبانه باید قبل از تحصیل مال بوده و علت غایی و انحصاری تحصیل‌مال دیگری باشد، بطوری كه قربانی كلاهبرداری‌، تحت تأثیر عملیات متقلبانه‌، مال خود را به كلاهبردارشخصاً تسلیم نموده باشد. با فقدان شرایط مزبور، تحقق كلاهبرداری منتفی بوده و تنها به حكم قانون‌ممكن است جرم در حكم كلاهبرداری مطرح گردد. زیرا، در بیشتر موارد، كلاهبرداران اینترنتی قربانیان‌احتمالی خود را نمی‌بینند ولی وجوه و اموال آنان را به چنگ می‌آورند.

    تعریف جرم كلاهبرداری رایانه‌ای‌: كلاهبرداری كامپیوتری یا رایانه‌ای عبارت است از تحصیل‌مال غیر با استفاده متقلبانه از رایانه‌.

    بخش اول - اركان جرم كلاهبرداری كامپیوتری‌

    تحصیل مال غیر ممكن است با استفاده متقلبانه از رایانه انجام شود. در این صورت اركان جرم‌مزبور با اركان جرم كلاهبرداری به ویژه از نظر عنصر قانونی متفاوت است و به عنوان جرم خاص درحكم كلاهبرداری از كلاهبرداری موضوع ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتكبین ارتشاء و اختلاس وكلاهبرداری مصوب ۱۳۶۷ مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز متمایز می‌گردد.

    مبحث اول - عنصر قانونی‌

    شرط مقدم و لازم برای تحقق جرم در حكم كلاهبرداری كامپیوتری ماده ۶۷ قانون تجارت‌الكترونیكی مصوب ۱۷ دیماه ۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی است (روزنامه رسمی شماره ۱۷۱۶۷).

    قانون تجارت الكترونیكی‌، شامل مجموعه اصول و قواعدی است كه برای مبادله آسان و ایمن‌اطلاعات در واسط‌های الكترونیكی و با استفاده از سیستم‌های ارتباطی جدید به كار می‌رود (ماده ۱قانون تجارت الكترونیكی‌). ماده ۶۷ قانون تجارت الكترونیكی می‌گوید: «هركس در بستر مبادلات‌الكترونیكی‌، یا سوءاستفاده و یا استفاده غیرمجاز از «داده پیام‌»ها، برنامه‌ها و سیستم‌های رایانه‌ای ووسایل ارتباط از راه دور و ارتكاب افعالی نظیر ورود، محو، توقف «داده پیام‌»، مداخله در عملكرد برنامه‌یا سیستم رایانه‌ای و غیره دیگران را بفریبد و یا سبب گمراهی سیستم‌های پردازش خودكار و نظایر آن‌شود و از این طریق برای خود یا دیگری وجوه‌، اموال یا امتیازات مالی تحصیل كند و اموال دیگران راببرد مجرم محسوب و علاوه بر، رد مال به صاحبان اموال به حبس از یك تا سه سال و پرداخت جزای‌نقدی معادل مال مأخوذه محكوم می‌شود».

    شروع به جرم كلاهبرداری كامپیوتری نیز جرم تلقی و مستوجب كیفر است‌، زیرا تبصره ماده ۶۷قانون تجارات الكترونیكی می‌گوید: «شروع به این جرم نیز جرم محسوب و مجازات آن حداقل مجازات‌مقرر در این ماده می‌باشد».

    سوءاستفاده در كلاهبرداری كامپیوتری عبارت است از: اقدامات و دستكاریهای غیرمجاز وغیرقانونی كه شامل مصادیق زیر است‌:

    الف - وارد كردن داده‌ها و اطلاعات اعم از صحیح و كذب = وقتی كه وارد كردن داده‌ها واطلاعات منتهی به تحصیل مال یا وجه و امتیاز گردد جرم كلاهبرداری كامپیوتری محقق می‌شود. مانندوارد كردن اطلاعاتی به سیستم رایانه‌ای بانك یا یك مؤسسه مالی و واریز وجه مربوط به حساب خود یادیگری‌.

    ب - تغییر غیرمجاز داده‌ها و اطلاعات رایانه‌ای = چنانچه جعل رایانه‌ای مصداق سوءاستفاده‌قرار گیرد و در نتیجه تغییر مزبور، مال‌، وجه امتیازات و خدمات مالی تحصیل گردد جرم محقق می‌شود.مانند تغییر عنوان شركت یا مؤسسه مالی یا تجارتخانه یا بانك وقتی منتهی به این شود كه مشتریان‌مؤسسات مزبور وجوه قابل پرداخت خود را به حساب شخص تغییر دهنده اطلاعات واریز نمایند.

    ج - محو داده‌ها و اطلاعات رایانه‌ای و مخابراتی = شامل از بین بردن و حذف داده‌هاست‌. درصورتی كه این محو در جهت تحصیل وجه یا امتیازات مالی باشد، می‌تواند از مصادیق كلاهبرداری‌كامپیوتری با سوءاستفاده از طریق محو داده‌ها و اطلاعات تلقی گردد.

    د - توقف داده‌ها و اطلاعات رایانه‌ای = ایجاد وقفه در سیستم رایانه ممكن است موقت یادائمی باشد. مانند متوقف ساختن دستور پرداخت وجه به شخصی و طرف پرداخت قرار دادن خودبطور غیرمجاز.

    ه - مداخله در كاركرد سیستم رایانه = ایجاد اختلال غیرقانونی و غیرمجاز در كاركرد سیستم‌كامپیوتری وقتی در جهت تحصیل مال یا وجه یا منفعت یا امتیاز یا خدمات مالی باشد، مرتكب‌برحسب توفیق یافتن در بردن مال یا امتیاز یا عدم موفقیت در تحصیل مال یا امتیاز، مرتكب كلاهبرداری‌كامپیوتری تام و یا شروع به كلاهبرداری تلقی می‌گردد.

    مبحث دوم - عنصر مادی جرم كلاهبرداری كامپیوتری (یا رایانه‌ای‌)

    رایانه یا كامپیوتر وسیله ارتكاب جرم كلاهبرداری كامپیوتری است و ممكن است ارتكاب آن بارفتارهای مجرمانه دیگری مانند سرقت داده‌ها یا تغییر آنها و جعل و یا با نفوذ غیرمجاز همراه باشد كه‌موضوع جرم كلاهبرداری كامپیوتری را تشكیل می‌دهد. بنابراین كامپیوتر گاهی خود، موضوع ارتكاب‌جرم است مثل سرقت كامپیوتر و گاهی وسیله ارتكاب جرم كلاهبرداری كامپیوتری است‌؛ وقتی كه‌استفاده متقلبانه از رایانه منتهی به تحصیل مال دیگری می‌شود.

    كلاهبرداران‌، معمولاً از هوش و استعدادهای زیادی برخوردارند و به ویژه در كلاهبرداری‌الكترونیكی از تخصّص و مهارت‌های فوقالعاده هم استفاده می‌كنند. بدین ترتیب كشف جرائم آنان‌بسیار مشكل است‌.

    عنصر مادی جرم كلاهبرداری كامپیوتری را كه در واقع عملیات متقلبانه در جرم مزبور است‌،ضمن بیان تمایز و تفاوت جرم مزبور از كلاهبرداری عمومی به شرح زیر مورد توجه قرار می‌دهیم‌.

    اول - مصادیق عملیات متقلبانه در جرم كلاهبرداری كامپیوتری‌

    ۱- تحصیل وجه یا مال از طریق دادن برنامه بدون مجوز و مخفیانه به كامپیوتر:

    در جرم كلاهبرداری كامپیوتری یا رایانه‌ای‌، مرتكب از طریق دادن بدون مجوز و مخفیانه برنامه‌ای‌به رایانه‌، موفق به تحصیل وجوه یا اموال‌، از بانك یا شركت یا یك مؤسسه مالی می‌گردد. وجه تمایزكلاهبرداری كامپیوتری خاص با كلاهبرداری عمومی در این است كه در كلاهبرداری رایانه‌ای قربانی‌جرم از نظر مرتكب ناشناخته است و لزوم فریب قربانی برای تسلیم مال به كلاهبردار منتفی است‌. درحالی كه در كلاهبرداری عمومی‌، عملیات متقلبانه كلاهبردار، مقدم بر تحصیل مال و علت غائی تسلیم‌مال از طرف زیاندیده به كلاهبردار است‌.

    ۲- تحصیل وجوه یا اموال از طریق تقلب در سیستم رایانه ای‌

    كلاهبرداری كامپیوتری با عملیات متقلبانه در داده‌ها، اطلاعات و سیستم‌های رایانه‌ای انجام‌می‌پذیرد. مثلاً كلاهبردار، با برنامه‌نویسی خلاف واقع و نادرست یا تغییر داده‌ها در سیستم رایانه‌ای‌بانك یا تجارتخانه یا مؤسسات دیگر اقتصادی‌، مالی و تجارتی‌، مبادرت به تحصیل وجه یا مال‌می‌نماید.

    مطالعه تطبیقی موضوع‌:

    الف = انواع جرائم كامپیوتری = «در حقوق برخی كشورها مثل امریكا، كلاهبرداری را به انواع مختلف‌تقسیم می‌كنند كه اثر آن در شناخت بهتر طرق كلاهبرداری است نه تنوع مجازاتها مثلاً ifcc انواع‌كلاهبرداری اینترنتی را در هشت قسم به شرح ذیل احصاء نموده است‌:

    ۱- كلاهبرداری از مؤسسات مالی‌ ۲- كلاهبرداری از بازیهای رایانه‌ای‌

    ۳- كلاهبرداری از اطلاعات رایانه‌ ۴- كلاهبرداری منفعت و خدمات‌

    ۵- كلاهبرداری از بیمه‌های اینترنتی‌ ۶- كلاهبرداری مالیاتی علیه دولت‌

    ۷- كلاهبرداری در زمینه سرمایه گذاری‌ ۸- كلاهبرداری تجاری‌«.

    ب - كلاهبرداری رایانه‌ای از دیدگاه شورای اروپایی =

    «كلاهبرداری رایانه‌ای عبارت است از وارد كردن‌، تغییر یا ایجاد وقفه در داده‌های رایانه‌ای یابرنامه‌های رایانه‌ای یا دیگر مداخلات مربوط به پردازش داده‌ها كه نتیجه پردازش داده‌ها را تحت تأثیرقرار می‌دهد و موجب ضرر اقتصادی یا موجب از دست دادن اموال می‌گردد كه مرتكب با قصد كسب‌منفعت و امتیاز اقتصادی غیرقانونی برای خود یا دیگری مبادرت به افعال مزبور می‌كند»

    بدین ترتیب در جرم كلاهبرداری كامپیوتری احراز شرایط زیر از لحاظ عنصر مادی ضرورت دارد:

    (۱) توسل به وسایل متقلبانه و سوءاستفاده شامل واردكردن‌، تغییر یا ایجاد وقفه در داده‌های‌رایانه‌ای یا برنامه‌های كامپیوتری یا مداخله در پردازش داده یا نظیر آنها.

    (۲) موضوع جرم كه شامل تحصیل وجوه یا اموال یا امتیاز توسط مرتكب است‌.

    (۳) اضرار اقتصادی یا مالی به دیگری = اقدامات غیرمجاز باید ضمن اضرار دیگری یا تحصیل‌وجوه و امتیازات مالی به زیان قربانی جرم انجام شود.

    (۴) جرم كامپیوتری از جرائم مقید به حصول نتیجه است‌.

    مبحث سوم - عنصر معنوی جرم‌

    رفتار مرتكب كلاهبرداری رایانه‌ای باید همراه با قصد فریب دیگری یا سبب اختلال و گمراهی‌سیستم‌های پردازش خودكار و نظایر آن شود.

    (۱) عمد عام‌، در سوءاستفاده و یا استفاده غیرمجاز از «داده پیام‌»ها، برنامه‌ها و سیستم‌های‌رایانه‌ای و وسایل ارتباط از راه دور است كه با ارتكاب افعالی (نظیر ورود، محو، توقف «داده پیام‌»مداخله در عملكرد برنامه یا سیستم رایانه‌ای و غیره‌) دیگران را بفریبد و یا سبب گمراهی سیستم‌های‌پردازش خودكار و نظایر آن شود.

    (۲) عمد خاص كه تحصیل وجوه‌، اموال یا امتیازات مالی و بردن اموال دیگران است‌.

    بطوری كه اگر مرتكب موفق به بردن اموال و وجوه دیگران نشود در مرحله شروع به جرم ومستوجب كیفر حداقل مجازات مقررّ است‌.

    در واقع‌، عنصر مادی و معنوی جرائم عمدی‌، مثل پشت و روی یك سكه است‌، همیشه با هم‌ولی جدای از هم می‌باشند، قصد متقلبانه از كیفیت عملیات قابل استنباط است‌.

    بخش دوم - كیفرهای جرم كلاهبرداری كامپیوتری‌

    مبحث اول = كیفر كلاهبرداری تام‌

    مجازات كلاهبرداری كامپیوتری‌، در اجرای ماده ۶۷ قانون تجارت الكترونیكی عبارت است از:حبس از یك سال تا سه سال و پرداخت جزای نقدی معادل مال مأخوذ، علاوه بر ردّ مال به صاحبان‌اموال‌.

    درحالی‌كه كیفر كلاهبرداری عمومی‌، موضوع قانون تشدید مجازات مرتكبین ارتشاء و اختلاس وكلاهبرداری ۱۳۶۷ یك سال تا ۷ سال حبس و یا ۲ سال تا ده سال حبس می‌باشد. تعیین مجازات كم‌برای كلاهبرداری كامپیوتری می‌تواند ۲ حالت داشته باشد: یا قانونگذار در سیاست كیفری خود به جنبه‌ارعابی كیفرهای شدید اعتماد و اعتقاد نداشته است و یا ملاحظات بین‌المللی و استرداد مجرمین‌كلاهبرداری كامپیوتری مورد توجه قرار گرفته است‌.

    ممكن است كلاهبرداری كامپیوتری همراه با جرائم دیگری مانند جعل یا استفاده از كارتهای‌مجعول باشد. بدین ترتیب :

    (الف‌) جعل كامپیوتری = چنانچه ایجاد یا محو یا تغییر داده‌ها و كلید علائم و كدهای قابل‌پردازش در سیستم رایانه‌ای بدون تحصیل وجه‌، مال یا امتیاز باشد، جرم جعل كامپیوتری موضوع ماده‌۶۸ قانون تجارت الكترونیك مطرح می‌گردد. ماده ۶۸ قانون مزبور می‌گوید: «هركس در بستر مبادلات‌الكترونیكی‌، از طریق ورود، تغییر، محو و توقف «داده پیام‌» و مداخله در پردازش «داده پیام‌» وسیستم‌های رایانه‌ای‌، و یا استفاده از وسایل كاربردی سیستم‌های رمزنگاری تولید امضاء مثل كلیداختصاصی‌، بدون مجوز امضاء كننده و یا تولید امضای فاقد سابقه ثبت در فهرست دفاتر اسنادالكترونیكی و یا عدم انطباق آن وسایل با نام دارنده در فهرست مزبور و اخذ گواهی مجعول و نظایر آن‌اقدام به جعل «داده پیام‌»های دارای ارزش مالی و اثباتی نماید تا با ارائه آن به مراجع اداری‌، قضایی‌،مالی و غیره به عنوان «داده پیام‌»های معتبر استفاده نماید جاعل محسوب و به مجازات حبس از یك تاسه سال و پرداخت جزای نقدی به میزان پنجاه میلیون (۰۰۰/۰۰۰/۵۰) ریال محكوم می‌شود» تبصره‌ماده ۶۸ قانون مزبور، مجازات شروع به جرم را حداقل مجازات مذكور در آن ماده می‌داند.

    (ب‌) جعل‌، مقدمه كلاهبرداری كامپیوتری‌

    از جمله‌، كارت‌های قابل پردازش یا مورد استفاده در سیستم‌های رایانه‌ای كه ممكن است جعل‌شوند؛ كارتهای اعتباری‌، كارتهای بدهی و كارتهای مغناطیسی می‌باشد. جعل كارتهای مزبور، یك جرم‌مطلق است و قابل كیفر. ولی چنانچه‌، جعل مزبور همراه با تحصیل وجوه یا اموال یا امتیازات مالی‌باشد، موضوع مشمول ماده ۶۷ قانون مزبور است‌. بنابراین جعل كارت‌های قابل پردازش یا مورداستفاده در سیستم رایانه‌ای با مقررات موجود مقدمه جرم كلاهبرداری كامپیوتری تلقی می‌شود.

    كلاهبرداری از طریق كارتهای اعتباری معمولاً به این صورت است كه كلاهبردار بجای صاحب‌اصلی كارت اقدام به خرید اینترنتی می‌نماید.

    بدین ترتیب از یك سو، صاحب اصلی كارت اعتباری كه كارت اعتباری وی مورد سوءاستفاده‌قرار می‌گیرد قربانی جرم است‌. از سوی دیگر، فروشنده كالا یا ارائه كننده خدمات كه براساس كارت‌اعتباری غیرمجاز توسط ارائه كننده متقلب‌، كالایی را برای فرد كلاهبردار ارسال و یا خدماتی به وی ارائه‌كرده است نیز به عنوان قربانی مطرح می‌گردد.

    (ج‌) تعدد مادی جرائم مختلف = با تصویب مقررات جدید مربوط به «قانون مجازات جرایم‌رایانه‌ای‌» ممكن است‌، جعل و استفاده از جعل و كلاهبرداری كامپیوتری‌، جرائم مختلف تلقی شده وقاعده جمع مجازاتها برای كیفرهای مختلف مورد تصویب قرار گیرد.

    منبع : سایت مجله حقوقی مجد

دیدگاه

برای درج دیدگاه، ثبت نام کنید و یا اگر عضو هستید، وارد شوید!